గంగాష్టకం

గంగాష్టకం (Gangashtakam)

భగవతి తవ తీరే నీరమాత్రాశనోఽహం
విగతవిషయతృష్ణః కృష్ణమారాధయామి ।
సకల కలుషభంగే స్వర్గసోపానసంగే
తరలతరతరంగే దేవి గంగే ప్రసీద ॥ 1 ॥

భగవతి భవలీలా మౌళిమాలే తవాంభః
కణమణుపరిమాణం ప్రాణినో యే స్పృశంతి ।
అమరనగరనారీ చామర గ్రాహిణీనాం
విగత కలికలంకాతంకమంకే లుఠంతి ॥ 2 ॥

బ్రహ్మాండం ఖండయంతీ హరశిరసి జటావల్లిముల్లాసయంతీ
స్వర్లోకాదాపతంతీ కనకగిరిగుహాగండశైలాత్ స్ఖలంతీ ।
క్షోణీపృష్ఠే లుఠంతీ దురితచయచమూర్నిర్భరం భర్త్సయంతీ
పాథోధిం పూరయంతీ సురనగరసరిత్పావనీ నః పునాతు ॥ 3 ॥

మజ్జన్మాతంగ కుంభచ్యుత మదమదిరామోదమత్తాలిజాలం
స్నానైః సిద్ధాంగనానాం కుచయుగ విలసత్కుంకుమాసంగపింగమ్ ।
సాయం ప్రాతర్మునీనాం కుశకుసుమచయైశ్ఛిన్నతీరస్థనీరం
పాయాన్నో గాంగమంభః కరికలభ కరాక్రాంత రంగస్తరంగమ్ ॥ 4 ॥

ఆదావాది పితామహస్య నియమ వ్యాపార పాత్రే జలం
పశ్చాత్పన్నగశాయినో భగవతః పాదోదకం పావనమ్ ।
భూయః శంభుజటావిభూషణ మణిర్జహ్నోర్మహర్షేరియం
కన్యా కల్మషనాశినీ భగవతీ భాగీరథీ దృశ్యతే ॥ 5 ॥

శైలేంద్రాదవతారిణీ నిజజలే మజ్జజ్జనోత్తారిణీ
పారావారవిహారిణీ భవభయశ్రేణీ సముత్సారిణీ ।
శేషాంగైరనుకారిణీ హరశిరోవల్లీదళాకారిణీ
కాశీప్రాంతవిహారిణీ విజయతే గంగా మనోహారిణీ ॥ 6 ॥

కుతో వీచిర్వీచిస్తవ యది గతా లోచనపథం
త్వమాపీతా పీతాంబరపురవాసం వితరసి ।
త్వదుత్సంగే గంగే పతతి యది కాయస్తనుభృతాం
తదా మాతః శాంతక్రతవపదలాభోఽప్యతిలఘుః ॥ 7 ॥

గంగే త్రైలోక్యసారే సకలసురవధూధౌతవిస్తీర్ణతోయే
పూర్ణబ్రహ్మస్వరూపే హరిచరణరజోహారిణి స్వర్గమార్గే ।
ప్రాయశ్చితం యది స్యాత్తవ జలకణికా బ్రహ్మహత్యాది పాపే
కస్త్వాం స్తోతుం సమర్థః త్రిజగదఘహరే దేవి గంగే ప్రసీద ॥ 8 ॥

ఫలశృతి

మాతర్జాహ్నవీ శంభుసంగమిలితే మౌళౌ నిధాయాంజలిం
త్వత్తీరే వపుషోఽవసానసమయే నారాయణాంఘ్రిద్వయమ్ ।
సానందం స్మరతో భవిష్యతి మమ ప్రాణప్రయాణోత్సవే
భూయాద్భక్తిరవిచ్యుతా హరిహరాద్వైతాత్మికా శాశ్వతీ ॥ 9 ॥

గంగాష్టకమిదం పుణ్యం యః పఠేత్ప్రయతో నరః ।
సర్వపాపవినిర్ముక్తో విష్ణులోకం స గచ్ఛతి ॥ 10 ॥

విశిష్టత మరియు తాత్పర్యం (Significance & Meaning)

నదీ మాత అయిన గంగా భవానీని అత్యంత భక్తితో కీర్తించే అందమైన అష్టకం ఇది. సకల పాపాలను నశింపజేసే గంగా నది తీరాన ఎవరైతే ప్రాపంచిక విషయాలపై కోరికలు లేకుండా గడుపుతారో వారికి తప్పక స్వర్గప్రాప్తి, ముక్తి కలుగుతాయని ఈ అష్టకం వివరిస్తుంది.

ముఖ్యంగా ఈ స్తోత్రంలోని 5వ శ్లోకంలో గంగా నది జన్మ వృత్తాంతాన్ని చాలా అద్భుతంగా వర్ణించారు: గంగ మొదట బ్రహ్మ దేవుడి కమండలంలో జలంగా పుట్టి, ఆ తర్వాత వామనుడైన (విష్ణుమూర్తి) పాదాల నుండి పవళిస్తూ ప్రవహించి, ఆపై ఉగ్రంగా భూమిపైకి వస్తుండగా పరమశివుడి జటాజూటంలో ఆగి, అక్కడినుండి మహర్షి ‘జహ్ను’ చెవుల గుండా, కపల మహర్షి శాపానికి గురైన సగరులకు మోక్షమివ్వడానికి భగీరథుని వెంట భూమి, పాతాళాలకు చేరిన అపురూప ప్రయాణం (“కన్యా కల్మషనాశినీ భగవతీ భాగీరథీ..”) ఇందులో కీర్తించబడింది. దీనిని పఠించేవారికి బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు సైతం నశించిపోయి అంత్య దశలో వైకుంఠ ప్రాప్తి కలుగుతుంది.