బాల ముకుందాష్టకం
బాల ముకుందాష్టకం (Bala Mukundashtakam)
కరారవిందేన పదారవిందం ముఖారవిందే వినివేశయంతమ్ ।
వటస్య పత్రస్య పుటే శయానం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 1 ॥
సంహృత్య లోకాన్వటపత్రమధ్యే శయానమాద్యంతవిహీనరూపమ్ ।
సర్వేశ్వరం సర్వహితావతారం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 2 ॥
ఇందీవరశ్యామలకోమలాంగం ఇంద్రాదిదేవార్చితపాదపద్మమ్ ।
సంతానకల్పద్రుమమాశ్రితానాం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 3 ॥
లంబాలకం లంబితహారయష్టిం శృంగారలీలాంకితదంతపంక్తిమ్ ।
బింబాధరం చారువిశాలనేత్రం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 4 ॥
శిక్యే నిధాయాద్యపయోదధీని బహిర్గతాయాం వ్రజనాయికాయామ్ ।
భుక్త్వా యథేష్టం కపటేన సుప్తం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 5 ॥
కలిందజాంతస్థితకాలియస్య ఫణాగ్రరంగేనటనప్రియంతమ్ ।
తత్పుచ్ఛహస్తం శరదిందువక్త్రం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 6 ॥
ఉలూఖలే బద్ధముదారశౌర్యం ఉత్తుంగయుగ్మార్జున భంగలీలమ్ ।
ఉత్ఫుల్లపద్మాయత చారునేత్రం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 7 ॥
ఆలోక్య మాతుర్ముఖమాదరేణ స్తన్యం పిబంతం సరసీరుహాక్షమ్ ।
సచ్చిన్మయం దేవమనంతరూపం బాలం ముకుందం మనసా స్మరామి ॥ 8 ॥
విశిష్టత మరియు తాత్పర్యం (Significance & Meaning)
ప్రళయ కాలంలో సమస్త లోకాలను తనలో ఇముడ్చుకుని, ఒక బుజ్జి మర్రి ఆకు (వటపత్రం) పైన నిద్రించే అద్భుతమైన శిశు రూపాన్ని “బాల ముకుందుడు” అంటారు. ఈ రూపంలో స్వామి తన కాలి బొటనవేలుని నోట్లో పెట్టుకుని అమాయకంగా కనిపిస్తూనే, సమస్త లోకాలకు ఆధారమైన తన లీలను ప్రదర్శిస్తాడు.
మొదటి శ్లోకం “కరారవిందేన పదారవిందం…” ఈ ఘట్టాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతుంది (చేతి అనే పద్మంతో, పాదమనే పద్మాన్ని పట్టుకుని, ముఖమనే పద్మంలో పెట్టుకుని వటపత్రంపై శయనించిన ఆ బాల ముకుందుని నా మనసులో స్మరిస్తున్నాను). ఆ తర్వాత గోపికల ఇళ్లలో వెన్న దొంగిలించడం, కాళియుని పడగలపై నాట్యం చేయడం, రోటికి కట్టబడి మద్దిచెట్లను కూల్చడం వంటి కృష్ణుని బాల్య లీలలను ఈ అష్టకంలో పొందుపరిచారు.
